1-10-نمونه تحقیق6
1-11-روش جمع آوری داده ها6
1-12-محدودیت های موضوع تحقیق7
1-13 تعاریف واژه ها و اصطلاحات7
فصل دوم ادبیات و پیشینه پژوهش10
2-1- مقدمه11
2-2-تبین واژه امید11
2-3 امید ازمنظر روانشناسان12
2-4-امید از منظر فلاسفه16
2-5- امید از نظر اندیشمندان اسلامی17
2-6-لزوم داشتن امید20
2-7 انواع امید22
2-8- تبین واژه رجاء24
2-9 خوف و رجاء25
2-10-اجتماع خوف و رجا26
2-11 تبین واژه آرزو29
2-12- انواع آرزو30
2-13 آرزو گرایی32
2-14-علل آرزوهای طولانی32
2-15 پیامد آرزوهای طولانی33
2-16- تبین واژه تمنی34
2-17-تبین واژه طمع34
2-18تفاوت رجاء با آرزو (أمَل ) و طمع34
2-19 اهمیت امید در اسلام35
2-20 والاترین نوع امیدواری39
2-21 موانع امیدواری40
2-22- منشاءامید و یاس41
2-23-درمان یاس و نا امیدی42
2-24 کارکرد های آموزشی تربیتی امید و نقش آن در سلامت روان43
2-25 تاثیر مثبت دین و معنویات بربهداشت روان وافزایش امید46
2-26 مبانی هستی شناختی و انسان شناختی امید47
2-27-آثار تربیتی آموزشی امید در زندگی روانی52
2-28 راههای دستیابی به امید58
2-29 راهکارهای افزایش امید (امید افزایی ) از نظر اسلام60
2-30 عوامل تسهیل کننده رسیدن به امید62
2-31- راه های مختلف رسیدن به امید64

2-32ویژگی انسان های امیدوار و سلیم النفس70
2-33 مطالعات پیشین73
2-33-1 پایان نامه ها73
2-33-2 مقالات82
فصل سوم روش پژوهش92
3-1-مقدمه93
3-2روش تحقیق93
3-3 جامعه تحقیق93
3-4-نمونه تحقیق94
3-5- روش جمع آوری داده ها94
3-6-طرح تحقیق94
فصل چهارم تجزیهوتحلیل داده ها96
4-1- مقدمه97
4-2- سوال اول : اثرجنبه های تربیتی و آموزشی امید از دیدگاه اسلام کدامند؟97
4-3- پرسش دوم :از نظر اسلام امید چه تأثیری در سلامت روان انسان دارد؟106
4-4- پرسش سوم : راهکار های افزایش امید از نظر اسلام کدام است ؟113
فصل پنجم خلاصه ،جمع بندی و پیشنهادها118
5-1-مقدمه119
5-2-خلاصه تحقیق119
5-3-جمع بندی121
5-4-پیشنهادها127
5-4-1پیشنهاد های مبتنی بر یافته های تحقیق127
5-4-2-پیشنهاد به پژوهشگران آینده129
فهرست منابع و ماخذ130
پیوست ها135

فصل اول کلیات پژوهش

1-1- مقدمه
امیدواری، حالتی نفسانی است که در آن، انسان به اموری که انتظارش را دارد دل بستگی پیدا کرده است. امید، در انتظار چیزی بودن است در حالی که بیشتر وسایل و اسباب آن فراهم شده است.(جباران ،1378) معمولاً امید و آرزو، در فرهنگ فارسی، در کنار یکدیگر به کار می روند، اما در زبان عربی به صورت جداگانه با عنوان های (رجا) و (اَمَل) استعمال می شوند. (موسوی همدانی ،1363) با یک تحلیل می توان گفت: در هر امیدواری، آرزو هست، ولی هر آرزویی، امیدواری نیست.
یکی ازتفاوتهای مهم انسان و حیوان داشتن امید درزندگی است. امید، به زندگی انسان معنا جهت صفا شور و حرارت می بخشد. بدون امید زندگی آدمی به جهنمی غیرقابل تحمل تبدیل می شود. انسان های مثبت اندیش همیشه و در همه و حتی در بدترین شرایط امید خود را از دست نمی دهند و دنیا اطراف خود را علیرغم تمام مشکلات قابل اطمینان و زیبا ارزیابی می کنند.

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

آموزش و تربیت از جمله مسائل مهمی است که از دیرباز توجه معلمان و متولّیان آموزش و پرورش را به خود مشغول ساخته است. در هر دوره ای دانشمندان و متفکران درباره تربیت، فعالیت های علمی و عملی داشته و در این زمینه، نظرات کاربردی مهمی ارائه داده اند. در منابع اسلامی (قرآن و روایات) بیش از هر امری، مسئله تربیت و سازندگی انسان به چشم می خورد. رشد معنوی انسان و رسیدن او به کمالات، از مهم ترین برنامه های انبیا و کتاب های آسمانی بوده است. از “امید” به عنوان یکی از عوامل مهم در تربیت و آموزش انسان از دیدگاه اسلام و نقش سازنده آن اشاره می شود(داودی 1386)
1-2- بیان مسأله
امید یک حالت روحى و روانى و برانگیزاننده انسان به کار و فعالیت است. به طور طبیعى، انگیزه بشر در کارهاى اختیارى امید به نفع یا ترس از زیان است. در واقع، خوف و رجا به منزله نیروى اجرایى براى حرکت بوده، عامل مستقیم تلاش ها و رفتارهاى انسانى است )براندن1،ترجمه هاشمی ،1376(
ایمان و امید در ایجاد سلامت روحی و روانی انسان نقش مهمی بر عهده دارد. امید به زندگی انسان معنا می‌بخشد و هنگام هجوم مشکلات و ناملایمات از فروپاشی روان آنان جلوگیری می‌کند و مانع استیلای یأس و دلسردی بر آنان می‌شود. همین که انسان به آینده ای روشن امید داشته باشد احساسی نیکو و حالتی شاد به وی دست می دهد و باعث نشاط وی می شود و در او انگیزه کار و تلاش ایجاد کرده و او را به فعالیت صحیح زندگی وادار می کند . (مصباح ،1372)
امید داشتن باور به نتیجه مثبت اتفاقها یا شرایط، در زندگی می‌باشد. امید احساسی است درباره اینکه می‌توانیم آنچه را که میخواهیم، داشته باشیم یا یک اتفاق، بهترین نتیجه را برای ما خواهد داشت. امیدوار بودن با خوش‌بین بودن متفاوت می‌باشد. امید یک حالت احساسی است یعنی یکی از احساسات انسان می‌باشد اما خوش‌بین بودن نتیجه یک روش و الگوی تفکر عمدی و اختیاری(بینش)است که باعث حالت و رفتار مثبت در انسان می‌شود (نظری منتظر، 1386).
مسئله امید در فرهنگ اسلامى مطرح شده است. قرآن براى تشویق و ترغیب انسان به کارهاى شایسته، بهره فراوانى از امید برده است. همچنین از نقش های تربیتی و آموزشی امید در زندگی انسان ها سخنان زیادی هم در قرآن و هم در سخنان ائمه در اسلام آمده است. قرآن امید را عاملی مهم در حرکت و زندگی بشر برمی شمرد و بیان می کند که امید است که وی را به سوی تعلیم و تربیت سوق می دهد. از نظر جهان‎بینى توحیدى، امید تحفه الهى است که چرخ زندگى را به گردش در مى‎آورد و موتور تلاش و انگیزه را پرشتاب مى کند. اگر روزى امید از انسان گرفته شود، دوران خمودگى و ایستایى او فرا مى‏رسد و او را از آموزش باز می دارد. قرآن، مهم ترین اثر و کارکرد امید در زندگی بشر را آسان شدن سختی ها و تقویت روحیه انسان می داند. به این معنا که انسان برای هر عملی می بایست انگیزه ای داشته باشد و هرچه کار سخت تر و دشوارتر باشد. می بایست امید به بهره وری و بهره مندی نیز بیش تر باشد (مصباح، 1386).
از آن جهت که امید یک حالت انسانی است “موانع درونی” و فردی می‌تواند امید را آسیب‌زده کند. ناکامی‌های مکرر، آگاهی‌های محدود و گرفتاری‌های فراوان که فرصت اندیشیدن را به انسان نمی‌دهد از “بعد بیرونی” عدم ارایه‌ی آگاهی‌ و اطلاعات لازم ، نبود خدمات راهنمایی و مشاوره‌ی صحیح، و فراهم نکردن امکانات لازم برای رشد واقعی را می‌توان نام برد. از نگاه دیگر عوامل آسیب‌زای امید دو دسته هستند: عوامل کنترل‌پذیر که همان عوامل اجتماعی و فرهنگی هستند و عوامل غیر کنترل‌پذیر که از دسترس فرد خارج هستند مانند مرگ، بیماری و حوادث طبیعی که دانش‌آموز را به نوعی دچار محدودیت و ضعف می‌کند یا فرصت اندیشیدن را از او می‌گیرد.
لذا با توجه به اهمیت این موضوع محقق در صدد پاسخ به این سوال است که :
جنبه های آموزشی و تربیتی امید چیست و نقش آن در سلامت روان انسان از دیدگاه اسلام چه می باشد ؟
1-3-هدف کلی
هدف کلی ،همان مقصود نهایی محقق از انجام پژوهش است که مستقیما از مساله ی تحقیق مشتق می شود برهمین اساس هدف کلی پژوهش حاضر از نظر می گذرد :
تبیین جنبه های تربیتی و آموزشی امید و نقش آن در سلامت روان انسان از دیدگاه اسلام
1-4- اهداف ویژه تحقیق
اصولا هدف های ویژه از هدف های کلی نشات می گیرد و عملا هر هدف ویژه در بر گیرنده ی یک مولفه یا مقوله ای از هدف کلی است . (نادری و سیف نراقی،1389)بر همین اساس هدف های ویژه این پژوهش به شرح زیر می باشد :
– تبیین اثر جنبه های آموزشی و تربیتی امید
– تبیین نقش امید در سلامت روان انسان
– ارائه راهکارهایی برای افزایش امید در انسان
1-5- سوال اصلی تحقیق
جنبه های آموزشی تربیتی امید در اسلام چیست و چه نقشی در سلامت روان انسان دارد ؟
1-6-سوالات فرعی تحقیق
1- اثر جنبه های تربیتی و آموزشی امید از دیدگاه اسلام کدامند؟
2- از نظر اسلام امید چه تأثیری در سلامت روان انسان دارد؟
3-راهکارهای افزایش امید از نظر اسلام کدام است ؟
1-7- اهمیت و ضرورت موضوع تحقیق
امید، که از معرفت و شناخت نسبت به مبدأ و معاد حاصل مى شود، اساس همه تلاش هاى مفید و پرثمر انسانى و نیز منشأ اصلاح امور در جامعه و رسیدن شخص به سعادت ابدى است; همان گونه که ناامیدى و قطع امید نسبت به خدا و روز قیامت منشأ فسادها و تبه کارى ها و منتهى شدن کار انسان به شقاوت ابدى است (مصباح، 1376). همین که انسان به آینده اى روشن امید داشته باشد، احساس نیکو و حالتى شاد به وى دست داده، باعث نشاط وى مى شود و در او انگیزه کار و تلاش ایجاد شده، او را به فعالیت هاى صحیح زندگى وادار مى کند (کوبلر2، 1379).
تربیت از جمله مسائل مهمی است که از دیرباز توجه معلمان و متولّیان آموزش و پرورش را به خود مشغول ساخته است. در هر دوره ای دانشمندان و متفکران درباره تربیت، فعالیت های علمی و عملی داشته و در این زمینه، نظرات کاربردی مهمی ارائه داده اند. در منابع اسلامی (قرآن و روایات) بیش از هر امری، مسئله تربیت و سازندگی انسان به چشم می خورد. رشد معنوی انسان و رسیدن او به کمالات، از مهم ترین برنامه های انبیا و کتاب های آسمانی بوده است.(داودی ،1386)
چنانچه اشاره شد، امید در زندگى انسان، باعث انجام کارهاى شایسته و تلاش هاى مفید و پرثمر مى شود. انسان امیدوار، هم در این دنیا راحت و سالم زندگى مى کند و هم در آخرت از نعمت هاى فراوان الهى بهره مند مى گردد. در برابر امید، ناامیدى قرار دارد که زیان هاى فراوانى براى فرد و جامعه به دنبال دارد. کسى که به علل گوناگونى همچون تبلیغات دشمن، عجول بودن و فقدان آینده نگرى، احساس ناتوانى، احساس خود کم بینى و مشکلات جسمى، به زندگى در این دنیا امید ندارد، و کسى که از آمرزش پروردگار پس از مردن ناامید است، برنامه اى نیز براى بهره مندى از آن ندارد، زندگى را هیچ و پوچ مى داند. او از هم اکنون ناراحت است که چه پیش خواهد آمد، و چه سرنوشتى در انتظار اوست. از این رو، به هیچ کار مهمى دست نمى زند و هیچ اقدام مثبتى انجام نمى دهد و چون امیدى به آینده ندارد، مرتکب جنایات بزرگ و خطرناک مى شود.امید انسان را پویا نگه می‌دارد و در سایه‌ی آن به سخت‌ترین شرایط و کارها تن در می‌دهد. مربیان و معلمان باید از این اهرم قوی و سرنوشت ساز به موقع استفاده کنند.
1-8- روش تحقیق
این پژوهش به روش ، توصیفی و از نوع کتابخانه ای می باشد و ابزار مطالعه در این تحقیق فیش برداری می باشد. مطالعات نظری این تحقیق به صورت کتابخانه ای و از طریق فیش برداری از مقالات، کتاب ها، مجلات و سایت های معتبر جمع آوری گشته است.
1-9- جامعه تحقیق
از آن جا که روش این پزوهش توصیفی می باشد لذا پژوهش یا بسترآن ، کلیه کتب ،مقالات ،پایان نامه ها و سایتهای مرتبط با موضوع پژ.هش می باشد .
1-10-نمونه تحقیق
نمو نه شامل کتب ،مقالات و پایان نامه ها و سایت های مرتبط متناسب با اهداف تحقیق
می باشد ،که محقق به لحاظ علمی و موقعیتی به آن دسترسی داشته است .

1-11-روش جمع آوری داده ها
در هر پژوهش ،محقق به گونه ای ناگزیر از جمع آوری داده ها به منظور بررسی هدف ها یا فراهم سازی پاسخ برای سوال ها یا آزمودن فرض های مورد نظر است . (نادری و سیف نراقی ،1389)در این پژوهش از راهکارهای فیش ثبت مطالعه استفاده شده و رایج ترین شیوه برای جمع اوری داده ها بهره گیری از فن کتابخانه ای است .
1-12-محدودیت های موضوع تحقیق
تشخیص محدودیت ها دربررسی موضوعی ویژه ،علاوه بر این که محقق را در چگونگی گزینش روش تحقیق ،جامعه آماری ،ابزار،راهکارجمع آوری اطلاعات ،مقیاس اندازه گیری متغیرها وروش آماری بصیرت می دهد ،اورادر دفاع از یافته هایش مجهزترمی سازد واز القای نادرست به جامعه برحذر می دارد. (نادری و سیف نراقی ،1389)
برهمین اساس محقق نیز این محدودیت ها راکه در دودسته می باشند مشخص نموده است .
الف )محدودیت های قابل کنترل توسط محقق
1- موضوع تحقیق توسط پژوهشگر به تبیین جنبه های آموزشی و تربیتی امید و نقش آن در سلامت روان انسان از دیدگاه اسلام منحصر شده است .
2 -روش تحقیق که به روش توصیفی و از نوع مطالعه کتابخانه ای انجام شده است .
ب ) محدودیت های خارج از کنترل محقق
1- عدم تسلط کافی به زبان عربی برای استفاده بهتر از قرآن و متون اسلامی
2-محدودیت زمانی
3-محدودیت منابع مرتبط با موضوع پژوهش
1-13 تعاریف واژه ها و اصطلاحات
با توجه به این که واژه ها و اصطلاحات معانی گوناگونی دارند ،محقق در بهره گیری از آنها در تحقیق خود ناگزیر از تعریف آن ها بر اساس آنچه هدف و منظور دارد،است . زیرا ممکن است این اصطلاحات برای خواننده نامفهوم ویا اصولا مورد توجه محقق نباشد . بنابر این به منظور ساده نویسی گزارش های تحقیقی ،محقق به تعریف مفاهیم می پردازد . (نادری و سیف نراقی ،1389)
امید :
به معنای آرزو،توقع وانتظار ،چشمداشت وامیدوار یعنی ارزومند ،متوقع ومنتظر (دهخدا،1372)
امید: امید عبارت است از سرور و نشاط قلب به خاطر انتظار آنچه محبوب اوست، به شرط آنکه وقوعش متوقع و منتظر بوده و سببى عقلائى داشته، و انتظار انسان به‌ این خاطر باشد که اکثر اسباب آن فراهم است. در این صورت نام امید بر این انتظار، صادق است که در این صورت برای رسیدن به آن تلاش خواهد کرد (جباران، 1378).
سلامت روان :
سلامت :برخورداری کامل از رفاه جسمانی ،روانی ،اجتماعی ونه صرفا بیماری و نقص عضو می باشد .
روان :در لغت به معنای روح ،جان و نفس ناطقه انسان است . (خاکپور و همکاران ،1392)
سلامت روان ،حالت کامل آسایش و کامیابی زیستی -روانی و اجتماعی است و صرف نبود بیماری یا معلولیت نمی باشد .(سازمان بهداشت جهانی )سلامت روانی در مفهوم عام خود نیز به سلامت فکر ،تعادل روانی و دارا بودن ویژگی مثبت روانی گفته می شود و راههای دستیابی به سلامت فکر وروح که برای تعالی و تکامل فردی و اجتماعی انسان ها لازم است ،با پرداختن به آن شروع می شود پس بهداشت روان عبارت است از پیشگیری از پیدایش بیماریهای روانی و سالم سازی محیط روانی است تا افراد بتوانند در جامعه با برخورداری از یک روان متعادل در راه سازگاری با محیط و رسیدن به هدف پیروز گردند . (خاکپورو همکاران ،1392)

آموزش :
به معنای عمل آموختن ،یاد دادن ،تعلیم و تربیت (معین ،1384)
آموزش :به مجموعه فعالیت هایی گفته می شود که معولا منجر به یادگیری می گردد. (کدیور ،1382)
تربیت :
به معنای پروردن ،پروراندن ،آداب و اخلاق به کسی آموختن ،پرورش .(معین ،1384)
واژه تربیت از ریشه ربو و باب تفعیل است در این ریشه معنی زیادت و فزونی اخذ شده است .پس با توجه به ریشه آن ،به معنای فراهم آوردن موجبات فزونی و پرورش است . (باقری ،1374)

فصل دوم ادبیات و پیشینه پژوهش

2-1- مقدمه
در این فصل به بررسی جنبه های آموزشی و تربیتی امید از دیدگاه های مختلف به طور اختصار و دیدگاه قرآن و متون اسلامی به تفضیل می پردازد سپس به کارکردهای تربیتی امید و نقش آن در سلامت روان و در ادامه به راهکارهای افزایش امید پرداخته شده است ودر ادامه پیشینه ای از پایان نامه ها و مقالات ارائه گردیده و خلاصه آن ها در انتها بیان شده است
2-2-تبین واژه امید
امید به معنای سرشار بودن از انرژی برای زندگی و بهتر کردن آن است . امیددر حوزه اجتماع ,به معنای تحول ورشد ودر حوزه شخصی ،به معنای تغییر دائمی شرایط برای فرار از ملال و روزمرگی است .البته آنچه بطور معمول با امید اشتباه گرفته می شود ،رضایت و یا تلاش برای رضایت است ونه انتظار برای رضایت و آسایش ،چراکه بعد از رسیدن به رضایت و قرار گرفتن در آن ،زندگی یکنواخت و ملال آورمی شود و به تدریج قوت و نشاط خودش را ازدست می دهد ،اینجاست که می توان گفت: تلاش آهسته برای رسیدن به آینده ،موثرتر از تلاش سریع وبا خستگی است . تلاش آهسته باعث امیدی یک نواخت برای آیندهای بهتر می شود و تلاش سریع ،خستگی و دلزدگی از دستاوردهای زندگی را به دنبال خواهد داشت . (انصاری ومیر شاه جعفری ،1389)
امید، حالت درونی، نگرش یا وضعیتی است که آدمی را علاوه بر واداشتن به پیش‌بینی روی دادی خاص، برای تغییر و تحول آماده می‌سازد. (حاتمی ،1385)
امید به معنای آرزو ،انتظار و انتظار یعنی چشم داشتن و چشم به راه بودن ( دهخدا،1372)
امید، در انتظار چیزی بودن است در حالی که بیشتر وسایل و اسباب آن فراهم شده است. طبق این معنا امید و انتظار مفهومی است که با نهاد همه انسانها آمیخته شده ومی توان گفت که همه انسانها به نوعی منتظر و امید وارند.(جباران ،1378 ) در فرهنگ امروز” امید و انتظار” تقریبا به یک معنی بکار می روندانسان سالم دارای امید و آرزوست . انسان سالم دارای هدف در زندگی است که بین هدف وامید و آرزو رابطه وجوددارد .انسان سالم دارای تلاش وکوشش است انسان امیدوار دارای تلاش و کوشش است پس بین تلاش و امیدواری و هدفداری رابطه وجوددارد.(شولتش ،1380) معمولاً امید و آرزو، در فرهنگ فارسی، در کنار یکدیگر به کار می روند، اما در زبان عربی به صورت جداگانه با عنوان های (رجا) و (اَمَل)و (آرزو ) استعمال می شوند.
2-3 امید ازمنظر روانشناسان
“امید یک مفهوم چند بعدی مرکب بوده و در قالب اسم وفعل به کار می رود . وقتی امید به صورت اسم باشد معنای احساس فردبه یک امر واقع شدنی ،امری که امید بدان معطوف است را می دهدوعامل امید که امید بدان بسته می شود و منتظر چیزی بودن را می رساند .و وقتی به صورت فعل باشد طبق لغت نامه به عنوان توکل ،چشمداشت همراه باانتظار و یا اعتماد به وقوع یک امر معنی می دهد .” (غیور پور ، 1389).
امید بیشتر از یک مفهوم در زندگی مطرح است” امید” پایه مهم زندگی بوده و به اندازه آب و غذا ضروری است ویک مشخصه وصفت آدمی بوده که با مفهوم پیروزی و اعتقادات به شدت همراه است . از نظر میلر3 1986 امید تجسم کردن روز های خوب در آینده است. (ره انجام ،1389)
امید ، اکسیر معجزه کننده ای است که وجودش از انسان ، فردی مثال زدنی ، الگو ، و مورد غبطه ی دیگران می سازد ؛ فردی که جایگاهش و موفقیت های پی در پی اش آرزوی دیگران
می شود . و به طور کلی ، جنبه ی اصلی شخصیت آدمی، مقاصد سنجیده و آگاه یعنی امیدها و آرزوهای اوست(دوان شولتس4 ،ترجمه خوشدل ،1380)

اسنایدر5 و همکاران
“اسنایدر هریس و همکاران (1991) اولین بار نظریه خود را درباره امید مطرح کردند و آن رامرکب از مولفه های ،قدرت اراده یاتفکر پایوری ،قدرت راهیابی یاتفکر برنامه ریزی -هدف و تشخیص موانع دانستند . امابعدها همکارانش در سال (2005) اعلام کردند رای و نظریه اسنایدر پیام دیگری است که آن را قدرت شکیبایی یا توکل نامیدند .از نظر اسنایدرامید را یک حالت انگیزشی مثبت می داند که مبتنی برحس پایوری و راهیابی است و ناشی از تعامل فرد بامحیط است .” (ره انجام ،1389)
“در سالهای اخیر روان شناسان به سازه امید به عنوان یک نقطه قوت روان شناختی نگریسته و معتقدند این سازه می تواند به پرورش وایجاد سلامت روانی کمک زیادی کند.” (همان)
به نظر سلیگمن6 پدر روان شناسی مثبت : امید به انسان روحیه مثبت می دهد. “
امید باعث تلاش و کوشش می شود .امید باعث خوش بینی می شود –
امید باعث موفقیت می شود “. (آرائی ، 1391)
7 امید از نظر آلپورت گوردون
او جنبه اصلی شخصیت آدمی را مقاصد سنجیده وآگاه یعنی امید و آرزوهامی داند . و
انسان سالم دارای امید و آرزو است . –
انسان سالم دارای هدف درزندگی است. –
بین داشتن امید و آرزو و داشتن هدف رابطه وجوددارد-
انسان سالم دارای تلاش و کوشش است.-
انسان امیدوار دارای تلاش و کوشش است. –
پس بین تلاش وامیدواری و هدفداری رابطه وجود دارد. (شولتس ،ترجمه خوشدل ،1380)

ابراهام مازلو8
نیازهای انسان را به پنج قسمت می کند. نیازهای جسمانی ،ایمنی ،نیاز به محبت ،نیاز به احترام ،نیاز به خودیابی سپس رسیدن به آنها رااز امیدواری می داند. (همان)
اریک فروم9
به اعتقاد وی سلامت روان بسته به این است که جامعه تا چه اندازه نیازهای اساسی افرادجامعه رابرآورده سازد نه این که فردتا چه اندازه خودرا با محیط سازگار کرده است،می توان گفت که احساس امیدواری یا ناامیدی در جهت تغیراوضاع خود به عنوان بخشی از شخصیت انسان بسته به شرایط اجتماعی است یعنی جامعه امیدوار ودارای هدف ،شخصیت فرد را می سازد . به نظر فروم احساس خوشبختی دلیل موفقیت شخص در هنرزیستن است و .خوشبختی بزرگترین توفیق آدمی است . (همان)
کارل منینجر10 1995
“اولین باراز امید به عنوان نقطه قوت دردرمان جویان اشاره کرد و روان پزشکان را تشویق کرد که قدرت امید به خود و قدرت امیدبه بیماران رادر فهم ودرمان بیماری های روانی به رسمیت بشناسند.”( ره انجام ،1389)
گروپمن11 2005
“امید رااحساس وجد ونشاطی در نظر می گیرد که هنگامی که تجربه می شودفرد آینده ی بهتری را فراسوی چشمان خود انتظار داشته باشد . امید موانع مهم وپرتگاههای عمیق رادر طی مسیر تصدیق میکند.درامید واقعی باچشمان باز جایی برای وهم نیست به همین دلیل وی اعتقاددارد که امید باچشمان باز به ما جرات می دهدکه با شرایط خویش مواجه شده و ظرفیت غلبه برآن ها را پیدا کنیم در واقع گروپمن امید را خصیصه ای انفعالی می داند و آن را مانند دارونما تلقی می کند . ” (ره انجام ،1389)
” محققانی که برروی مغز کار می کنند معتقدند آنچه در بدن اتفاق می افتد می تواند بر مغز اثر گذارد و آنچه در مغز روی می دهدبرجسم تاثیر دارد امید و قصد ومعنی صرفا حالت روحی نیستند ،بلکه این امور ارتباط الکترو شمییایی دارند که درفعالیت سیستم ایمنی و ارگانیزم نقش مهمی دارد “. (آرائی ،1391)
“امید بدون موضوع مرده است بنابراین هرنوع امید باید در خودهدفی داشته باشد البته این هدف بایدارزشمند باشد و ارزش فکر کردن را داشته باشد ،اگر هدف آنقدر کوچک باشد که انگیزهای برای فرد ایجادنکند هیچ امیدی بدست نمی آید. ” (کوهساریان ،1387 )
“امید یک رفتارشناختی ناآگاهانهای است که به فرد انرژی می دهد ومنجر به عمل برای دست یابی به هدف شده و بحران ها را به فرصت برای رشد تبدیل می کند و ارتباط تنگاتنگ با اطمینان،ارزو وایمان دارد. ” (غیورپور،1389)
ویکتور فرانکل12 1905
وی اعتقاد داشت بدون امید به آینده محمل معنوی زندگی از میان می رود.هر چه میزان عدم معنا برای زندگی پوچ انگاری بیشتر شود ، احساس امید کم تر و میل به زندگی کم تر ، یعنی داشتن معنایی برای زندگی ، برای فرد و احساس امید رابطه وجود دارد .هرچه میزان عدم معنا برای زندگی پوچ انگاری بیشتر شود احساس امید کم تر است .هرچه میزان معنا برای زندگی کم تر شود میل به زندگی کم تر است . این نگرش به انسان امید می دهد که زندگی به رقم موقعیّت های گذرای آن می تواند غنی و سالم باشد . (شولتس ،خوشدل ، 1380)
لوپز 13و همکارانش (2003) بیان می کنند که قدرت امید به عنوان یک نیروی انگیزشی در تمام دوران معاصر مورد بحث بوده ودر قرون گذشته صاحب نظران پزشکی و روان شناسی آن را بررسی کرده اند .( ره انجام ،1389)

ابعاد امید از منظر روان شناسان
نظریه ابعاد امید شامل شش بعد است که آنها را در کنار هم بنا کرده و تغییرات آنها سبب بروز فرآیند امیدواری می گردد: (بهاری ،1388)
– بعد شناختی : فرآیندی است که فرد طی آن آرزو ، درک ، تصور ، یادگیری و قضاوت در مورد موضوع امید را عملی می سازد ، این بعد شامل فرآیندی مثل تعریف موضوع امید ، کشف واقعی بودن امید ، تمیز دادن عوامل ارتقاء دهنده امید از موانع آن و تصویر سازی ذهنی است.در این مرحله فرد به بررسی منابع و محدودیت ها پرداخته و توان و قوت خود را بررسی می کند و در صورت عدم توان کافی ، موضوع امید را تعدیل و تغییر میدهد یا مورد جدیدی را انتخاب می کند . ( همان)
– بعد عاطفی : بر احساسات و روحیات فرد دلالت می کند و شامل جاذبه و کشش یک پیامد خوب ، احساس نسبت به اهمیت امید ، اعتماد و یا عدم اطمینان می باشد . این بعد بر تمامی فرآیند امید نفوذ دارد و احساسات متفاوتی از دردناک بودن تا آرامش را در بر می گیرد.
ـ بعد رفتاری : این بعد مشتمل بر اعمال و رفتاری است که فرد برای رسیدن به موضوع امید انجام می دهدامید می تواند منجر به افزایش انرژی برای انجام اعمال شود ، این اعمال می تواندفیزیولوژیک ،روانی یا فرهنگی باشد
ـ بعد نسبی : این بعد بر احساس وابستگی و ارتباط با دیگران حکم می کند و شامل تعامل اجتماعی ، تقابل برخورد و امنیت وارتباط با موجودات ، افراد و خداوند می باشد. (بهاری 1388)
ـ بعد زمانی : این بعد بر تجربیات گذشته ، حال و آینده توجه دارد ، امید اگر چه مربوط به آینده است اما گذشته و حال بر فرآینده امید موثر است. موضوع امید گاه متوجه زمان خاصی است و گاه اختصاص به زمان خاصی ندارد. (همان)
ـبعد زمینه ای: که مربوط به موقعیت زندگی فرد است که بر امید موثر است . بعضی موقعیت ها منجر به بروز نا امیدی و یا امید می شوند. ( همان )

2-4-امید از منظر فلاسفه
امید یعنی قبول داشتن تمامییّت خود،زیستن به طور سالم و داشتن یک زندگی با مفهوم” (اسلامی نسب ، 1373).
از نظر مارسل196214 امید یعنی احساس امکان داشتن و ممکن بودن هر چیز غیر ممکن،امید یعنی هدف بخشیدن به زندگی از طریق معنویت بخشیدن به خود و پناهنده شدن به اصول معنوی و معنا دادن به زندگی از این طریق .
اکویناس15 معتقد بود که امید فضیلتی الهی است پس متعلق به خداست و نفس انسان تنها در سه ساحت (ذهن ،عقل ،اراده) لایق و سزاوار خداست و امید در اراده جادارد و اراده فاعل امید است . (آرائی ،1391 )
اکویناس در کتابی به نام “حقیقت ” افراد را دارای دو نوع استعداد یا آمادگی بالقوه می داند :یکی استعداددرونی ودیگری بیرونی . پرورش استعداد درونی به خودشخص و فعالیت ذهنی او بستگی دارد . (کاردان ،1391)


پاسخ دهید